Adhyaya 1: Arjuna Vishada Yoga (The Yoga of Arjuna’s Dejection)
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ | māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya || 1-1 ||
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṁ vyūḍhaṁ duryodhanastadā | ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt || 1-2 ||
paśyaitāṁ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṁ camūm | vyūḍhāṁ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā || 1-3 ||
atra śūrā maheṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi | yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ || 1-4 ||
dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān | purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ || 1-5 ||
yudhāmanyuśca vikrānta uttamaujāśca vīryavān | saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ || 1-6 ||
asmākaṁ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama | nāyakā mama sainyasya saṁjñārthaṁ tān bravīmi te || 1-7 ||
bhavānbhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ | aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca || 1-8 ||
anye ca bahavaḥ śūrā madarthe tyaktajīvitāḥ | nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ || 1-9 ||
aparyāptaṁ tadasmākaṁ balaṁ bhīṣmābhirakṣitam | paryāptaṁ tvidameteṣāṁ balaṁ bhīmābhirakṣitam || 1-10 ||
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ | bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi || 1-11 ||
tasya sañjanayanharṣaṁ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ | siṁhanādaṁ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṁ dadhmau pratāpavān || 1-12 ||
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ | sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo'bhavat || 1-13 ||
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau | mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ || 1-14 ||
pāñcajanyaṁ hṛṣīkeśo devadattaṁ dhanañjayaḥ | pauṇḍraṁ dadhmau mahāśaṅkhaṁ bhīmakarmā vṛkodaraḥ || 1-15 ||
anantavijayaṁ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ | nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau || 1-16 ||
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ | dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ || 1-17 ||
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate | saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak || 1-18 ||
sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṁ hṛdayāni vyadārayat | nabhaśca pṛthivīṁ caiva tumulo'bhyanunādayan || 1-19 ||
atha vyavasthitāndṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān kapidhvajaḥ | pravṛtte śastrasampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ | hṛṣīkeśaṁ tadā vākyamidamāha mahīpate || 1-20 ||
senayorubhayormadhye rathaṁ sthāpaya me'cyuta | yāvadetānnirīkṣe'haṁ yoddhukāmānavasthitān || 1-21 ||
kairmayā saha yoddhavyamasmin raṇasamudyame || 1-22 ||
yotsyamānānavekṣe'haṁ ya ete'tra samāgatāḥ | dhārtarāṣṭrasya durbuddheryuddhe priyacikīrṣavaḥ || 1-23 ||
evamukto hṛṣīkeśo guḍākeśena bhārata | senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam || 1-24 ||
bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṁ ca mahīkṣitām | uvāca pārtha paśyaitānsamavetānkurūniti || 1-25 ||
tatrāpaśyatsthitān pārthaḥ pitṝnatha pitāmahān | ācāryānmātulānbhrātṝnputrānpautrānsakhīṁstathā || 1-26 ||
śvaśurānsuhṛdaścaiva senayorubhayorapi | tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān || 1-27 ||
kṛpayā parayāviṣṭo viṣīdannidamabravīt | dṛṣṭvemaṁ svajanaṁ kṛṣṇa yuyutsuṁ samupasthitam || 1-28 ||
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṁ ca pariśuṣyati | vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate || 1-29 ||
gāṇḍīvaṁ sraṁsate hastāttvakcaiva paridahyate | na ca śaknomyavasthātuṁ bhramatīva ca me manaḥ || 1-30 ||
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava | na ca śreyo'nupaśyāmi hatvā svajanamāhave || 1-31 ||
na kāṅkṣe vijayaṁ kṛṣṇa na ca rājyaṁ sukhāni ca | kiṁ no rājyena govinda kiṁ bhogairjīvitena vā || 1-32 ||
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṁ no rājyaṁ bhogāḥ sukhāni ca | ta ime'vasthitā yuddhe prāṇāṁstyaktvā dhanāni ca || 1-33 ||
ācāryāḥ pitaraḥ putrāstathaiva ca pitāmahāḥ | mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā || 1-34 ||
etānna hantumicchāmi ghnato'pi madhusūdana | api trailokyarājyasya hetoḥ kiṁ nu mahīkṛte || 1-35 ||
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana | pāpamevāśrayedasmānhatvaitānātatāyinaḥ || 1-36 ||
tasmānnārhā vayaṁ hantuṁ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān | svajanaṁ hi kathaṁ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava || 1-37 ||
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ | kulakṣayakṛtaṁ doṣaṁ mitradrohe ca pātakam || 1-38 ||
kathaṁ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum | kulakṣayakṛtaṁ doṣaṁ prapaśyadbhirjanārdana || 1-39 ||
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ | dharme naṣṭe kulaṁ kṛtsnamadharmo'bhibhavatyuta || 1-40 ||
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ | strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ || 1-41 ||
saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṁ kulasya ca | patanti pitaro hyeṣāṁ luptapiṇḍodakakriyāḥ || 1-42 ||
doṣairetaiḥ kulaghnānāṁ varṇasaṅkarakārakaiḥ | utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ || 1-43 ||
utsannakuladharmāṇāṁ manuṣyāṇāṁ janārdana | narake'niyataṁ vāso bhavatītyanuśuśruma || 1-44 ||
aho bata mahatpāpaṁ kartuṁ vyavasitā vayam | yadrājyasukhalobhena hantuṁ svajanamudyatāḥ || 1-45 ||
yadi māmapratīkāramaśastraṁ śastrapāṇayaḥ | dhārtarāṣṭrā raṇe hanyustanme kṣemataraṁ bhavet || 1-46 ||
evamuktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat | visṛjya saśaraṁ cāpaṁ śokasaṁvignamānasaḥ || 1-47 ||