Chapter 1: Slaying of Madhu and Kaitabha (Madhu-Kaitabha Vadha)
oṁ aiṁ mārkaṇḍeya uvāca | sāvarṇiḥ sūryatanayo yo manuḥ kathyate'ṣṭamaḥ | niśāmaya tadutpattiṁ vistarād gadato mama || 1 ||
mahāmāyānubhāvena yathā manvantarādhipaḥ | sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ || 2 ||
svārociṣe'ntare pūrvaṁ caitravaṁśasamudbhavaḥ | suratho nāma rājābhūtsamaste kṣitimaṇḍale || 3 ||
tasya pālayataḥ samyak prajāḥ putrānivaurasān | babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṁsinastadā || 4 ||
tasya tairabhavadyuddhamatimahattarātibhiḥ | nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṁsibhirjitaḥ || 5 ||
tataḥ svapuramāyāto nijadeśādhipo'bhavat | ākrāntaḥ sa mahābhāgastaistadā prabalāribhiḥ || 6 ||
amātyairbalibhirduṣṭairdurbalasya durātmabhiḥ | kośo balaṁ cāpahṛtaṁ tatrāpi svapure tataḥ || 7 ||
tato mṛgayāvyājena hṛtarājyaḥ sa bhūpatiḥ | ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṁ vanam || 8 ||
sa tatrāśramamadrākṣīd dvijavaryasya medhasaḥ | praśāntaramyahariṇaṁ muniśiṣyopaśobhitam || 9 ||
tasthau kañcitsa kālaṁ ca muninā tena satkṛtaḥ | itaścetaśca vicaraṁstasminmunivarāśrame || 10 ||
so'cintayattadā tatra mamatvākṛṣṭacetanaḥ | matpūrvaiḥ pālitaṁ pūrvaṁ mayā hīnaṁ puraṁ hi tat || 11 ||
madbhṛtyaistairasadvṛttairdharmataḥ pālyate na vā | na jāne sa pradhāno me śūrahastī sadāmadaḥ || 12 ||
mama vairivaśaṁ yātaḥ kān bhogānupalapsyate | ye mamānugatā nityaṁ prasādadhanabhojanaiḥ || 13 ||
anuvṛttiṁ dhruvaṁ te'dya kurvantyanyamahībhṛtām | asamyagvyayaśīlaistaiḥ kurvadbhiḥ satataṁ vyayam || 14 ||
sañcitaḥ so'tiduḥkhena kṣayaṁ kośo gamiṣyati | etaccānyacca satataṁ cintayāmāsa pārthivaḥ || 15 ||
tatra viprāśramābhyāśe vaiśyamekaṁ dadarśa saḥ | sa pṛṣṭastena kastvaṁ bho hetuścāgamane'tra kaḥ || 16 ||
saśoka iva kasmāttvaṁ durmanā iva lakṣyase | tadākarṇya vacastasya bhūpateḥ praṇayoditam || 17 ||
pratyuvāca sa taṁ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam || 18 ||
samādhirnāma vaiśyo'hamutpanno dhanināṁ kule | putradārairnirastaśca dhanalobhādasādhubhiḥ || 19 ||
vihīnaśca dhanairdāraiḥ putrairādāya me dhanam | vanamabhyāgato duḥkhī nirastaścāptabandhubhiḥ || 20 ||
so'haṁ na vedmi putrāṇāṁ kuśalākuśalātmikām | pravṛttiṁ svajanānāṁ ca dārāṇāṁ cātra saṁsthitaḥ || 21 ||
kiṁ nu teṣāṁ gṛhe kṣemamakṣemaṁ kiṁ nu sāmpratam | kathaṁ te kiṁ nu sadvṛttā durvṛttāḥ kiṁ nu me sutāḥ || 22 ||
yairnirasto bhavāmllubdhaiḥ putradārādibhirdhanaiḥ | teṣu kiṁ bhavataḥ snehamanubadhnāti mānasam || 23 ||
evametadyathā prāha bhavānasmadgataṁ vacaḥ | kiṁ karomi na badhnāti mama niṣṭhuratāṁ manaḥ || 24 ||
yaiḥ santyajya pitṛsnehaṁ dhanalubdhairnirākṛtaḥ | patisnehaṁ ca māṁ teṣu vartate svajaneṣu dhīḥ || 25 ||
kimetannābhijānāmi jānannapi mahāmate | yatpremapravaṇaṁ cittaṁ viguṇeṣvapi bandhuṣu || 26 ||
teṣāṁ kṛte me niḥśvāso daurmanasyaṁ ca jāyate | arocakeṣu ceṣṭāsu na me manasi niṣṭhuram || 27 ||
tanmayā kriyate kiṁ yanmano me na bhavetkhalam | tato jagamatustau tu muniṁ saṁśayaśāntaye || 28 ||
tau tatra munimāsīnaṁ śāntaṁ saṁśitavratam | dadṛśaturmahābhāgaṁ medhasaṁ brahmavādinam || 29 ||
kṛtvā tau tu yathānyāyaṁ saṁvidaṁ tena dhīmatā | upaviṣṭāvubhau tatra kathayāñcakratuḥ kathāḥ || 30 ||
bhagavaṁstvāmahaṁ praṣṭumicchāmyekaṁ vadasva tat | duḥkhāya yanme manasaḥ svacittāyattatāṁ vinā || 31 ||
mamatvaṁ gatarājyasya rājyāṅgeṣvakhileṣvapi | jānato'pi yathājñasya kimetanmunisattama || 32 ||
ayaṁ ca nikṛtaḥ putrairdārairbhṛtyaistathojjhitaḥ | svajanena ca santyaktasteṣu hārdī tathāpyati || 33 ||
evameṣa tathāhaṁ ca dvāvapyatyantaduḥkhitau | dṛṣṭadoṣe'pi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasau || 34 ||
tatkimetanmahābhāga yanmoho jñāninorapi | mamāsya ca bhavatyeṣā vivekāndhasya mūḍhatā || 35 ||
jñānamasti samastasya jantorviṣayagocare | viṣayaśca mahābhāga yāti caivaṁ pṛthak pṛthak || 36 ||
divāndhāḥ prāṇinaḥ kecidrātrāvandhāstathāpare | keciddivā tathā rātrau prāṇinastulyadṛṣṭayaḥ || 37 ||
jñānino manujāḥ satyaṁ kiṁtu te na hi kevalam | yato hi jñāninaḥ sarve paśupakṣimṛgādayaḥ || 38 ||
jñānaṁ ca tanmanuṣyāṇāṁ yatteṣāṁ mṛgapakṣiṇām | manuṣyāṇāṁ ca yatteṣāṁ tulyamanyattathobhayoḥ || 39 ||
jñāne'pi sati paśyaitān pataṅgāñchāvacañcuṣu | kaṇamokṣādṛtān mohātpīḍyamānānapi kṣudhā || 40 ||
mānuṣā manujavyāghra sābhilāṣāḥ sutān prati | lobhāt pratyupakārāya nanvetāṁ na prapaśyasi || 41 ||
tathāpi mamatāvarte mohagarte nipātitāḥ | mahāmāyāprabhāveṇa saṁsārasthitikāriṇaḥ || 42 ||
tannātra vismayaḥ kāryo yoganidrā jagatpateḥ | mahāmāyā hareścaiṣā tayā saṁmohyate jagat || 43 ||
jñānināmapi cetāṁsi devī bhagavatī hi sā | balādākṛṣya mohāya mahāmāyā prayacchati || 44 ||
tayā visṛjyate viśvaṁ jagadetaccarācaram | saiṣā prasannā varadā nṛṇāṁ bhavati muktaye || 45 ||
sā vidyā paramā mukterhetubhūtā sanātanī | saṁsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī || 46 ||
bhagavan kā hi sā devī mahāmāyeti yāṁ bhavān | pravīti kathamutpannā sā karmāsyāśca kiṁ dvija || 47 ||
yatprabhāvā ca sā devī yatsvarūpā yadudbhavā | tatsarvaṁ śrotumicchāmi tattvato brahmavittama || 48 ||
nityaiva sā jaganmūrtistayā sarvamidaṁ tatam | tathāpi tatsamutpattirbahudhā śrūyatāṁ mama || 49 ||
devānāṁ kāryasiddhyarthamāvirbhavati sā yadā | utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate || 50 ||
yoganidrāṁ yadā viṣṇurjagatyekārṇavīkṛte | āstīrya śeṣamabhajatkalpānte bhagavān prabhuḥ || 51 ||
tadā dvau asurau ghorau vikhyātau madhukaiṭabhau | viṣṇukarṇamalodbhūtau hantuṁ brahmāṇamudyatau || 52 ||
sa nābhikamale viṣṇoḥ sthito brahmā prajāpatiḥ | dṛṣṭvā tāvasurāvugrau prasuptaṁ ca janārdanam || 53 ||
tuṣṭāva yoganidrāṁ tāmekāgrahṛdayaḥ sthitaḥ | vibodhanārthāya harerharinetrakṛtālayām || 54 ||
viśveśvarīṁ jagaddhātrīṁ sthitisaṁhārakāriṇīm | nidrāṁ bhagavatīṁ viṣṇoratulāṁ tejasaḥ prabhuḥ || 55 ||
tvaṁ svāhā tvaṁ svadhā tvaṁ hi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā | sudhā tvam akṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā || 78 ||
ardhamātrā sthitā nityā yānuccāryā viśeṣataḥ | tvameva sā tvaṁ sāvitrī tvaṁ devi jananī parā || 79 ||
tvayaitaddhāryate viśvaṁ tvayaitatsṛjyate jagat | tvayaitatpālyate devi tvamatsyante ca sarvadā || 80 ||
visṛṣṭau sṛṣṭirūpā tvaṁ sthitirūpā ca pālane | tathā saṁhṛtirūpānte jagato'sya jaganmaye || 81 ||
mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahāsmṛtiḥ | mahāmohā ca bhavatī mahādevī mahāsurī || 82 ||
prakṛtistvaṁ ca sarvasya guṇatrayavibhāvinī | kālarātrirmahārātrirmoharātriśca dāruṇā || 83 ||
tvaṁ śrīstvamīśvarī tvaṁ hrīstvaṁ buddhirbodhalakṣaṇā | lajjā puṣṭistathā tuṣṭistvaṁ śāntiḥ kṣāntireva ca || 84 ||
khaḍginī śūlinī ghorā gadinī cakriṇī tathā | śaṅkhinī cāpinī bāṇabhuśuṇḍīparighāyudhā || 85 ||
saumyā saumyatarāśeṣasaumyebhyastvatisundarī | parāparāṇāṁ paramā tvameva parameśvarī || 86 ||
yacca kiñcitkvacidvastu sadasadvākhilātmike | tasya sarvasya yā śaktiḥ sā tvaṁ kiṁ stūyase mayā || 87 ||
yayā tvayā jagatsraṣṭā jagatpātyatti yo jagat | so'pi nidrāvaśaṁ nītaḥ kastvāṁ stotumiheśvaraḥ || 88 ||
viṣṇuḥ śarīragrahaṇamahamīśāna eva ca | kāritāste yato'tastvāṁ kaḥ stotuṁ śaktimān bhavet || 89 ||
sā tvamitthaṁ prabhāvaiḥ svairudārairdevi saṁstutā | mohayaitau durādharṣāvasurau madhukaiṭabhau || 90 ||
prabodhaṁ ca jagatsvāmī nīyatāmacyuto laghu | bodhaśca kriyatāmasya hantumetau mahāsurau || 91 ||
evaṁ saṁstutā devī tāmasī tatra vedhasā | viṣṇoḥ prabodhanārthāya nihantuṁ madhukaiṭabhau || 92 ||
netrāsyanāsikābāhuhṛdayebhyastathorasaḥ | nirgamya darśane tasthau brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ || 93 ||
uttasthau ca jagannāthastayā mukto janārdanaḥ | ekārṇave hiśayanāttataḥ sa dadṛśe ca tau || 94 ||
madhukaiṭabhau durātmānāvativīryaparākramau | krodharaktekṣaṇāvattuṁ brahmāṇaṁ janitodyamau || 95 ||
samutthāya tatastābhyāṁ yuyudhe bhagavān hariḥ | pañcavarṣasahasrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ || 96 ||
tāvapyatibalonmattau mahāmāyāvimohitau | uktavantau varo'smatto vriyatāmiti keśavam || 97 ||
bhavetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi | kimanyena vareṇātra etāvaddhi vṛtaṁ mama || 98 ||
vañcitāviti saṁvidya sarvamāpomayaṁ jagat | vilokya tāvavadatāṁ bhagavān kamalekṣaṇam || 99 ||
āvāṁ jahi na yatrorvī salilena pariplutā | yatra no nābhikamalaṁ toyātkiñcidudastviha || 100 ||
tathetyuktvā bhagavatā śaṅkhacakragadābhṛtā | kṛtvā cakreṇa vai cchinnaṁ tayoḥ śīrṣaṇyamūruṣu || 101 ||
evameṣā samutpannā brahmaṇā saṁstutā svayam | prabhāvamasyā devyāstu bhūyaḥ śṛṇu vadāmi te || 102 ||
mahākālīsvarūpeṇa yā tatra saṁprakīrtitā | prathame saṁsthitā bhāge madhukaiṭabhanāśinī || 103 ||
|| iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye madhukaiṭabhavadho nāma prathamo'dhyāyaḥ || 1 ||