Tattva Bodha: Fundamentals of Vedantic Inquiry

sādhanacatuṣṭayasampannādhikāriṇāṁ mokṣasādhanabhūtaṁ tattvavivekaprakāraṁ vakṣyāmaḥ || 2 ||‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​

sādhanacatuṣṭayaṁ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kim ? nityānityavastuvivekaḥ | ihāmutrārthaphalabhogavirāgaḥ | śamādiṣaṭkasampattiḥ | mumukṣutvaṁ ceti || 3 ||

nityānityavastuvivekaḥ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​‌​​​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kaḥ ? nityavastu ekaṁ brahma, tadvyatiriktaṁ sarvamanityam | ayameva nityānityavastuvivekaḥ || 4 ||

virāgaḥ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​‌​‌​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kaḥ ? ihasvargabhogeṣu icchārāhityam || 5 ||

śamādisādhanasampattiḥ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​‌‌​​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kā ? śamo dama uparamastitikṣā śraddhā samādhānaṁ ceti || 6 ||

mumukṣutvaṁ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​‌‌‌​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kim ? mokṣo me bhūyāditīcchā || 7 ||

etatsādhanacatuṣṭayam‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌‌​​​​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ | tatastattvavivekasyādhikāriṇo bhavanti || 8 || tattvavivekaḥ kaḥ ? ātmā satyastadanyatsarvaṁ mithyeti || 8 ||

ātmā‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kaḥ ? sthūlasūkṣmakāraṇaśarīrādvyatiriktaḥ pañcakośātītaḥ san avasthātrayasākṣī saccidānandasvarūpaḥ san yastiṣṭhati sa ātmā || 9 ||

sthūlaśarīraṁ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​​​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kim ? pañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṁ satkarmajanyaṁ sukhaduḥkhādibhogāyatanaṁ śarīram | asti jāyate vardhate vipariṇamate apakṣīyate vinaśyatīti ṣaḍvikāravadetat sthūlaśarīram || 10 ||

sūkṣmaśarīraṁ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​‌​​‌‌​​​‌​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kim ? apañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṁ satkarmajanyaṁ sukhaduḥkhādibhogasādhanaṁ pañcadaśakapaiḥ saha yattiṣṭhati tat sūkṣmaśarīram || 11 ||

kāraṇaśarīraṁ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​‌​​‌‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kim ? anirvācyānādyavidyārūpaṁ śarīradvayasya kāraṇamātraṁ satsvarūpājñānaṁ nirvikalpakarūpaṁ yadasti tat kāraṇaśarīram || 12 ||

avasthātrayaṁ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​‌​​‌‌​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ kim ? jāgratsvapnasuṣuptyavasthāḥ || 13 || etadavasthātrayasākṣī san yastiṣṭhati sa eva pratyagātmā || 13 ||

tattvamasīti‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ mahāvākyavivekaḥ kaḥ ? tatpadavācya īśvaro, tvampadavācyo jīvaḥ | ubhayoścaitanyarūpeṇaikyaṁ tattvamasīti pratipādyate || 14 ||

evaṁ‍​‌​​‌‌‌​​‌​‌​‌​​​‌​‌‌​​‌​​‌‌‌​‌​​‌‌​​‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​​‌‌​​‌‌‌​‌​​‌‌‌​​‌‌​‌‌​‌​​​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌‌‌​​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌​‌‌​‌​‌‌‌​​​​​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​‌‌​‌​‌‌​‌‌​​​​‌​‌‌‌​​‌​​‌‌​​​​‌​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​‌​​‌‌​‌​‌​​‌‌‌​‌​​‌​‌​​‌‌​‌​​​​​‌​‌​​‌‌‌​​‌​​​​‌‌​‌​‌​‌​​​‌​‌​‌​‌​‌​​​​​‌​‌​‌​​‌​​​‌‌‌​‌​​​‌‌​​​​ vedāntavākyaiḥ sadgurūpadeśena ca sarvabhūteṣu avasthitaṁ brahma ahameveti yo vijānāti sa jīvanmuktaḥ || 15 || iti śrīmacchaṅkarācāryaviracitastattvabodhaḥ samāptaḥ ||